Pokazywanie postów oznaczonych etykietą wydawnictwo znak. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą wydawnictwo znak. Pokaż wszystkie posty

piątek, 27 lutego 2026

Od serialu do książki

Chyba niewiele jest osób w polskim internecie, które nie zetknęły się choć raz z popularnym serialem, nakręconym we współpracy z Muzeum Zamoyskich w Kozłówce, a poświęconym losom pochodzącej ze wsi służącej Stefci. Perypetie dziewczyny i jej przyjaciół okazały się wyjątkowo wciągające, choć przedstawione w formie króciutkich, kilkuminutowych odcinków, i przyciągały setki tysięcy widzów. Prawdopodobnie ta formuła była także po części odpowiedzialna za sukces serialu, bo dostawaliśmy praktycznie „samo gęste’ – ważne, wiele wnoszące dla całej opowieści sceny, spośród których może nie wszystkie wydawały się istotne, ale jednak cudnie podkreślały czy to cechy charakteru, czy nastawienie poszczególnych postaci do świata. Przyznaję, że nie śledziłam historii Stefci od samego początku, nie miałam też zbytnio czasu na nadrobienie zaległości, byłam zatem bardzo ciekawa, od czego to wszystko się zaczęło.

I okazało się, że mam sposobność poznać sam początek jej przygód, dowiedzieć się, co sprawiło, że poszła na służbę do pańskiego dworu. Wprawdzie forma tego uzupełnienia jest nieco inna, ale zdecydowanie bardziej mi odpowiadająca – twórczyni serialu postanowiła bowiem ten swoisty prequel wydać w formie książkowej. Interesujące, choć nietypowe przedsięwzięcie, na pewno spotkało się z dużym zainteresowaniem.

Jaka więc jest ta nasza młodziutka Stefcia? Na pewno nieokrzesana, na swój sposób bardzo niewinna, słuchająca głosu swojego serca i dzielna. Skąd bowiem wzięła się we dworze? Uciekła w ten sposób przed niechcianym zamążpójściem. Miała jednak to szczęście, że pozostawiono jej coś na kształt wolnej woli, a jej ojciec – znany zresztą z ekranu – nie chciał jej do niczego przymuszać. Poznajemy kulisy przyjaźni i uczuć, dowiadujemy się, z czego wypłynęły sytuacje, które znamy – to naprawdę świetne dopowiedzenie tego, co już wiemy.

Umówmy się, Stefcia wybitnym dziełem nie jest, to nie Chłopi, niemniej autorka potrafiła choćby kilkoma scenami oddać trudy wiejskiego życia, a zwłaszcza tego kobiecego. Bo przecież niby zdajemy sobie sprawę, jak ciężkie były ich losy, jak wiele pracy wkładały w to, by ich rodziny trwały z dnia na dzień, do powszechnej świadomości tej kwestii przyczyniły się też Chłopki. Jednak nigdy dość dalszego uświadamiania szerokich mas, zwłaszcza że Stefcia przyciągnęła też i młodszych odbiorców, którzy być może sięgną po książkę. Autorka nie wystrzega się też tematów trudniejszych – gwałtów, dzieciobójstwa czy akceptowanych z rozmaitych względów kradzieży. Sprawiają, że ta pozycja jest nie tylko czytadełkiem, ale i zmusza od czasu do czasu do zastanowienia.

Czy warto po nią sięgnąć? Jeśli jesteście fanami serialu – zdecydowanie tak! To świetne uzupełnienie tego, co już znamy. Jeśli szukacie lekkiej, przyjemnej pozycji dla przyjaciółki czy nastolatki, myślę, że też będzie to dobry wybór, bo książkę czyta się bardzo łatwo, a i bohaterowie są wyjątkowo sympatyczni (w większości). Jednak jeśli chcecie dowiedzieć się czegoś więcej o życiu w tamtych czasach – czy to na wsi, czy we dworze, to warto sięgnąć po którąkolwiek z tematycznych pozycji wydanych przez Marginesy. Bo prawdzie spędziłam ze Stefcią i jej znajomymi bardzo przyjemne chwile, jednak gdyby nie znajomość serialu, pewnie nie bawiłabym się przy tym tak dobrze.

Joanna Adamek, Stefcia, wyd. Znak Horyzont, Kraków 2025.

piątek, 7 sierpnia 2020

Prawdziwe historie o duchach


Uwielbiam historie o duchach, im bardziej niesamowite, tym lepsze! Ci z Was, którzy mieli okazję bywać na moich rozmaitych prelekcjach np. na Falkonie, doskonale wiedzą, ile tego można znaleźć i jakie zróżnicowane tak naprawdę są i same „duszne” historie, jak i miejsca nawiedzeń. Robiłam też prelekcję o polskich duchach, bo i w naszym kraju sporo takich różnych opowieści znaleźć można – i to nie tylko o tych białych damach, co to smętnie straszą na zamkowych murach (jest i żółta dama, jakby się ktoś pytał). Sądząc po frekwencji, nie jestem w tym zainteresowaniu osamotniona, a kiedy w księgarni spojrzy się na półkę z książkami, nazwijmy to, paranormalnymi, widać, że imię nasze Legion. Co innego jednak czytać o kosmitach i o ich wkładzie w budowę piramid (Elon, ogarnij się chłopie!), a co innego zapoznać się z naszymi rodzimymi miejscami, w których straszy. I to takimi „codziennymi”…

Zajął się nimi Michał Stonawski, znany miłośnikom tematu m.in. z pracy nad Mapą Cieni. Jest zapalonym badaczem zjawisk paranormalnych, ma otwarty umysł, nie upiera się przy racjonalnym czy irracjonalnym wyjaśnieniu danej sprawy, a to chyba najważniejsze. W swojej najnowszej pozycji, Paranormalne. Prawdziwe historie nawiedzeń, zabiera czytelnika na niesamowitą podróż po Polsce, właśnie tej Polsce „szarego człowieka”, nie do zamków czy kościołów.


We wstępie autor zapowiada, że nie będzie na siłę próbował udowodnić, że duchy istnieją, wyszukując najdziwniejsze argumenty i przeinaczając słowa świadków nienaturalnych wydarzeń. Chce opowiedzieć historię, a decyzja, co z nią zrobić, należy do nas. Dostajemy fakty, dostajemy wypowiedzi mieszkańców nawiedzonych miejsc, również te niezbyt miłe i przyjazne, czasem opinie zaprzyjaźnionych egzorcystów i badaczy zjawisk nadnaturalnych… Opisywane sprawy są dosyć medialne, Stonawski nierzadko przywołuje materiały pojawiające się w ogólnopolskich magazynach informacyjnych czy na popularnych portalach, ale nie poprzestaje na tych mniej lub bardziej udanych reportażach, przeprowadza swoje własne śledztwo.

Opisane przypadki obejmują m.in. poltergeista z Turzy Wielkiej, nawiedzone warszawskie kamienice przy ulicach Wilczej i Nowogrodzkiej, szpital w Otwocku, tarnowskie i ursynowskie bloki, komisariat w Konstancinie i budynek przy ulicy Kosocickiej w Krakowie. Interesujący się tematem czytelnicy już na pewno rozpoznali nazwy kilku miejscowości. To dla mnie największa wada tej pozycji – niewiele tam naprawdę nowego, to nawiedzenia znane każdemu miłośnikowi tematu. Dobrze czyta się jednak relacje kogoś, kto był tam naprawdę, a nie tylko naoglądał się filmików w internecie, gdzie – jak wiemy – nie zawsze pojawiają się rzeczy tylko i wyłącznie prawdziwe.

Interesujący jest podział poruszanych tematów. Nawiedzenia nie są sklasyfikowane poprzez ich typ tudzież rodzaj ducha, autor zastosował metodę historyczną – połączył w rozdziałach opowieści podobne do siebie czasowo lub tematycznie. Umożliwia to wysnucie historyczno-filozoficznych dywagacji, które nierzadko prowadzą do dosyć przykrych konkluzji. Przykrych nie tylko dla osób, których przeżycia sprawiły, że i po śmierci znajdują się tam, gdzie spotkała je krzywda, ale także dla nas ogółem, jako przedstawicieli ludzkości. Prowokuje to do chwili zadumy czy zastanowienia się…

Paranormalne. Prawdziwe historie nawiedzeń to nie jest mrożąca krew w żyłach książka o duchach, dostarczająca tego, co większość horrorów – nierzadko podlanych litrami juchy, które świetnie i bezrefleksyjnie ogląda się w domowym zaciszu, z michą popcornu na kolanach. To pozycja nieco bardziej kameralna, wymagająca od czytelnika emocjonalnego uczestnictwa w rozgrywającej się przed jego oczami historii. Jeśli lubicie takie właśnie opowieści o duchach, może to właśnie książka dla Was?

Michał Stonawski, Paranormalne. Prawdziwe historie nawiedzeń, wyd. Znak-Horyzont, Kraków 2020.

środa, 6 marca 2019

Szaleństwa profesorowej Szczupaczyńskiej...


Niewiele rzeczy pomaga w wypoczynku i całkowitym zrelaksowaniu się tak jak soczysty kryminał. Szczególną sympatią darzę, rzecz jasna, Agatkę, a i PeeReLowscy autorzy niezmiennie dostarczają mi wiele uciechy. Połykam każdą kolejną kryminałkę, nie zważając na długość, okładkę, epokę czy kolejnego detektywa. Ma być intrygująco, smacznie, oryginalnie i lekko – podręczniki filozofii są zdecydowanie nie dla mnie (o czym, niestety, świadczy moja ocena z tego przedmiotu w indeksie), a modne ostatnimi czasy kryminały skandynawskie (poza Mankellem i Lackberg) doprowadzają mnie do szału swoim „mhrockiem” i powtarzalnością (serio, niemal natychmiast można założyć, że morderca to, to i to, a tak w ogóle sam nam o tym opowie najdalej w trzecim rozdziale).


Zaplątałam się ostatnio do księgarni (naprawdę, unikam jak mogę, tyle książek, tak mało miejsca w domu) i powodowana dziką potrzebą lekkiej i przyjemnej lektury sięgnęłam po dwa kryminały, których akcja dzieje się w XIX-wiecznym Krakowie, a bohaterką jest pani profesorowa Szczupaczyńska, dama niepospolita i niesamowicie znudzona. Nazwisko autorki nic mi nie mówiło do momentu, kiedy spojrzałam na tył okładki – okazało się pseudonimem. Marylę Szymiczkową, wdowę po prenumeratorze „Przekroju” i królową pischingera, do życia powołali Jacek Dehnel i Piotr Tarczyński. Przyznam się szczerze: za Jackiem Dehnelem nie przepadam, ale pani w księgarni gorąco zachęcała, a i przeczytane na szybko fragmenty wydały się zdecydowanie zachęcające, więc niewiele myśląc, kupiłam zarówno Tajemnicę Domu Helclów, jak i Rozdartą zasłonę.

Wpadłam, moi państwo, wpadłam po uszy. Profesorowa Zofia Szczupaczyńska jest po prostu przepysznym detektywem w sukni, posługującym się tym samym, co moja ukochana panna Marple: zdrowym rozsądkiem i znajomością ludzkiej natury, choć wspiera ją również wierna kucharka i służąca Franciszka. Cudownie wścibska, fantastycznie mieszczańska Zofia to jednocześnie gotowa na wszystkie ustępstwa dama, by tylko wyjaśnić dręczące ją wątpliwości i zagadki, posunie się nawet do tego, by porozmawiać z kobietą upadłą czy udać się do redakcji znanego socjalistycznego piśmidła (doprawdy, nie wiem, co wymagało od niej większego poświęcenia!). Nie brak jej wad, przeciwnie, ma ich całe mnóstwo, jak wszyscy najlepsi detektywi wszechczasów, ale sprawiają one tylko, że postać żyje, a nie jest tylko napisana na papierze i czytelnik ma dość już po setnej stronie (przypadek Clovisa LaFaya). Pani profesorowa nie zapomina o swojej pozycji w towarzystwie, a niektóre jej wyczyny powodowane są li i tylko chęcią dorównania kuzynce czy też pozyskania uznania ze strony szlachetnie urodzonych.


Sprawy, w które z własnej i niekoniecznie własnej chęci wplątuje się pani Zofia, również intrygują. Wprawdzie na pierwszy rzut oka wydają się nieskomplikowane, jednak ich rozwiązanie wymaga nie tylko sprawności detektywistycznej, ale i kobiecego sprytu oraz taktu. Nierzadko to drobna znajomość pewnego wycinka rzeczywistości może naprowadzić Szczupaczyńską na właściwy trop. Wprawdzie w Tajemnicy… zbrodnia jest trochę zakręcona i wydumana, ale już w Zasłonie… wracamy do przestępstwa obrzydliwie pospolitego, tym bardziej pospolitego, że opartego na rozgrywających się naprawdę tragediach. Smutnych, przerażających, ale faktach. Dziewiętnastowieczna Galicja nie była miejscem przyjaznym nie tylko człowiekowi biednemu, bogatsi czy lepiej urodzeni również nie zawsze mogli czuć się pewni swoich przywilejów. To również świetnie odmalowano w powieści. Codzienne życie Krakowa schyłku wieku, obyczaje, stroje, wszystko dodaje kolorów i sprawia, że delektujemy się przygodami profesorowej również pod względem obyczajowym.

Panowie Dehnel i Tarczyński napisali już trzecią część cyklu i zdecydowanie chcę ją mieć w swojej kolekcji! Przepyszne danie, idealne na niedzielne popołudnie. Serwować z pischingerem, koniecznie!

Maryla Szymiczkowa, Tajemnica Domu Helclów, wyd. Znak, Kraków 2015.
Maryla Szymiczkowa, Rozdarta zasłona, wyd. Znak, Kraków 2016.